ემილიო პეტორუტი: არგენტინული მოდერნიზმის პიონერი

• დაბადება: ლა-პლატა, არგენტინა (1 ოქტომბერი, 1892)
• გარდაცვალება: პარიზი, საფრანგეთი (16 ოქტომბერი, 1971)

ემილიო პეტორუტი არგენტინული თანამედროვე ხელოვნების განვითარების საკვანძო ფიგურა იყო. მისი კარიერა, რომელიც ინოვაციებითა და სკანდალებით იყო აღსავსე, მეოცე საუკუნის განმავლობაში მნიშვნელოვნად შეცვალა მისი ქვეყნის მხატვრული ლანდშაფტი. ის მოდგონებულია ევროპული ავანგარდის — კუბიზმის, ფუტურიზმის, კონსტრუქტივიზმისა და აბსტრაქციის — უნიკალური სინთეზით, რომელიც საოცრად შეერწყვა ლათინამერიკულ სენსიტიურობას.

ადრეული წლები და მხატვრული განათლება

პეტორუტი იტალიელი წარმატებული ემიგრანტების ოჯახში დაიბადა ლა-პლატაში. მისი ბავშვობის გარემო, რომელიც თანამედროვე დიზაინსა და ურბანულ ესთეტიკას აფასებდა, ღრმად მოგ 영향 მოახდინა მის მხატვრულ ხედვაზე; ქალაქის გეომეტრიკულმა სტრუქტურამ მისი შემოქმედების საფუძველი შეგიდგინა. თოთხმეტი წლის ასაკში მან ადგილობრივ ხელოვნების აკადემიაში ჩაიწერა, თუმცა მალევე დატოვა იგი, რადგან სჯეროდა, რომ თვითნაკვეთმა სწავლამ უფრო მეტი სარგებელი მოუტანა.

მისი მხატვრული გზის მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო ემილიო კუარეტეს მენტორობა; ბუნების ისტორიის მუზეუმის ხატვის სკოლაში, არქიტექტორისა და ხატვის ინსტრუქტორის ხელმძღვანელობით, მან კარიკატურული პორტრეტების შესწავლა დაიწყო. როდოლფო სარატის წარმატებულმა კარიკატურამ მას 1913 წელს იტალიაში სასწავლო სტიპენდია მოუწყო. ფლორენციაში კი პეტორუტი რენესანსის დიდოსტატების — ფრა ანჯელიკოს, მაზაჩოსა და ჯიოტოს — ნაშრომებში ჩაეფლო. მეოთხাদশ საუკუნის ხელოვნებამ, განსაკადგებით გეომეტრიული პროპორციისწესრიგსა და ეკვილიბრიუმზე მისმა აქცენტმა, საფუძვლიანად შეცვალა მისი სტილი.

ევროპული გავლენა და მხატვრული განვითარება

იტალიაში ყოფნისას პეტორუტი აქტიურად ჩაერთო მზარდ ფუტურისტულ მოძრაობაში, საიდანაც შეითვისა დინამიზმი, სიჩქარისა და ტექნოლოგიებისადმი ინტერესი; ის ყოველდღიურად კითხულობდა ფლორენციურ ფუტურისტულ ჟურნალს „Lacerba“. მოგვიანებით, პარიზში, მან შეხვდა ხუან გრისს, რომლის გავლენამაც მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი კუბისტური პრინციპების — ფრაგმენტაციის, მრავალმხრივი პერსპექტივისა და გეომეტრიული აბსტრაქციის — დანერგვას. ბერლინში, ჰერვართ ვალდენის „Der Sturm“ გალერეაში გამართულმა გამოფენებმა მას ევროპული ავანგარდის უფრო ფართო სპექტრს გააცნო. ამავდროულად, მჭიდრო მეგობრობამ პერუელ მწერალ ხოზე სოლართან კიდევ უფრო მეტად ამკვეთრა მისი ინტელექტუალური და მხატვრული ჰორიზონტები.

არგენტინაში დაბრუნება და მხატვრული სკანდალი

1924 წელს პეტორუტი ბუენოს-アイრესში დაბრუნდა, რისი მიზანიც ევროპული მოდერნიზმის შემოტანა იყო არგენტინის კონსტრევატულ ხელოვნების სფეროში. მისი პირველივე გამოფენა დიდი სკანდალად იქცა, რადგან იგი რადიკალურად განსხვავდებოდა ტრადიციული თემებისგან — პეიზაჟებისგან, გაუჩოსა და საქონლის გამოსახვისგან. ბუენოს-アイრესის მაღალსაზრომავალი საზოგადოება ჯერ კიდევ არ იყო მზად ასეთი ავანგარდული გამოფენისთვის. თუმცა, მიუხედავად თავდაპირველი წინააღმდეგობისა, თანაგამოცემულმა მხატვარმა ხოზე სოლარმა აღიარა პეტორუტის მნიშვნელობა და განაცხადა, რომ მისი ნამუშევრები „დიდ სტიმულირებად ძალასა და ჩვენი მომავალი მხატვრული ევოლუციის საწყის წერტილს წარმოადგენდა“. თავის კომპოზიციებში პეტორუტი ხშირად იყენებდა ქალაქის ვერტიკალურ ქუჩებს, რაც მის გატაცებას ურბანულ ლანდშაფტსა და თანამედროვე არქიტექტურაზე უსვამდა ხაზს.

მოგვიანებითი კარიერა და მემკვიდრეობა

1930-დან 1947 წლამდე პეტორუტი ლა-პლატის პროვინციული ხელოვნების მუზეუმის დირექტორი იყო. მისი შემოქმედება საერთაშორისო აღიარებას მოჰყვა; 1942 წელს სან-ფრანცისკოში გამართულმა მსხვილმა გამოფენამ მის ნამუშევრებზე მოთხოვნა მთელ მსოფლიოში გაზარდა. თუმცა, არგენტინაში არსებული პოლიტიკური ზეწოლისა და კონსერვატიული ტენდენციების გამო, 1952 წელს იგი ევროპას დაუბრუნდა. 1968 წელს პარიზში მან დაწერა თავისი ავტობიოგრაფია — „მხატვარი სარკის წინაკ_. ემილიო პეტორუტის ინოვაციურმა მიდგომამ ღრმა და წარუმატებელი კვალი დატოვა არგენტინულ ხელოვნებაში, რამაც სხვა მხატვრებისთვის ახალი ტერიტორიების აღმოჩენისკენ მოუწოდა. ის დღეს არგენტინის მეოცე საუკუნის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ხელოვანად ითვლება.