დანიელე და ვოლტერა: საიდუმლოებისა და ცვალებადი ფორმების მოქანდა

დანიელე რიჩიარელი, რომელიც დაახლოებით 1509 წელს, ძველ ეტრუსკულ ქალაქ ვოლტერაში დაიბადა, საბოლოოდ დაNIEL Da Volterra-დ გახლდათ ცნობილი – სახელი, რომელიც განუყოფლად არის დაკავშირებული როგორც სახელოვნება, ისე სკანდალებთან. მისი ცხოვრება რენესანსული იტალიის ფონზე განიშლებოდა, რაც შემოქმედებითი სიმჭიდროვისა და ცვალებადი რელიგიური განწყობების ეპოქა იყო. თავდაპირველად ის სიენური ოსტატების, მათ შორის Il Sodoma-სა და Baldassare Peruzzi-სთან სწავლობდა, თუმცა დანიელეს გზა მკვეთრად შეიცვალა რომაში გამგზავრების შემდეგ, სადაც მიიკრაფა მიკელანჯელოს გარემოცვა – ურთიერთობამ, რომელმაც საფუძვლიანად განსაზរდა მისი შემოქმედებითი განვითარება და საბოლოოდ დაამკვიდრა მისი მემკვიდრეობა. დანიელე უფრო მეტი იყო, ვიდრე უბრალოდ მხატვარი თუ მოქანდა; იგი იყო ადაპტაციის ოსტატი და გამოცდილი ხელოსანი, რომელიც წარმატებით ახერხებდა ძლევამოსილ მეწამესთა მოთხოვნებთან გამკლავებას და ამავდროულად, ხელოვნების სამყაროში დამკვიდრებული ნორმების გამოწვევას.

დანიელეს ადრეული წლები დაუსვენებელ ცოდნისა და გამოცდილების ძიებით იყო აღსავსე. მან დახვეწა თავისი უნარები Perino del Vaga-ს მეთვალყურეობის ქვეშ, რაც მას საშუალებას მისცა წვლილი შეეტანა პრესტიჟული რომაული სასახლეების მდიდრულ ფრესკებში. თუმცა, სწორედ მიკელანჯელოსთან კავშირმა მოიტანა გარდამტამი ცვლილებები. მიკელანჯელოს გენიის ძალამ დაNIEL-ში გააღვიძა მისი ემულაციის და დამოუკიდებლობის სურვილი. ეს ამბიცია გამოიხატა არა მხოლოდ მონდომებული სწავლით, არამედ მიკელანჯელოს ესკიზებთან პირდაპირი მუშაობით – პრაქტიკამ, რომელმაც მოგვიანებით დიდი დებატები წარმოშვა და მას უსიამოვნო მეტსახელიც კი მიაკუთვნა: „Il Braghettone“, ანუ „შარვალის შემქმნელი”.

უკანასკნელი სამსჯელოს ჩრდილი

დანიელეს ყველაზე სამისხვედლო წვლილი ხელოვნების ისტორიაში სიქსტინური კაპელის უკანასკნელი სამსჯელოში თავსდება. 1565 წელს, პაპ პავლე III-ის დავალებით, ტრენტის საბჭოს მიერ რელიგიურ ხელოვნებაში შიშველობისგვერდით осуჯვის ਤੋਂ მალევე, დაNIEL-ს დაევალა ქრისტესა და მისი მოწოდებულთა გამოჩენილი სხეულების დამალვა. იმ დროის გავრცელებული პრაქტიკის ნაცვლად, რაც მხოლოდ ქსოვილის ფენით დაფარვას გულისხმობდა, დანიელემ არაორდინარული და გაბედული სტრატეგია გამოიყენა: მან ზედმიწევნად მოთესტა მოცულობითი სამოსი და ლერწამიანი ლეღვის ფოთლები ფიგურების სასქესო ორგანოებსა და წელს. ამ ინტერვენციამ, მიუხედავად იმისა, რომ მიზნად ეკლესიის კონსერვატიული გრძნობების დამშვიდებას ისწრაფვდა, საბოლოოდ შემოიტანა ღრმა დისკომფორტის შეგრძნება და ფრესკა უცნაურ, შემაშფოთებელ სანახაობად აქცია.

სკანდალი, რომელიც დანიელეს ნამუშევარს ახლდა, მხოლოდ ესთეტიკურ საკითხებს არ ეხებოდა. მას სთხოვდნენ მიკელანჯელოს ორიგინალური ესკიზების განზრახ შეცვლაში, რამაც ერესისა და სიგბადის ბრალდებები წარმოშვა. ამ ინციდენტმა განამტკიცა მისი რეპუტაცია, როგორც საკამათო ფიგურისა – ხელოვანისა, რომელიც მზად იყო წესები დაემორჩილები პატრონობისა და აღიარების მისაღწევად. მიიჩნევა, რომ დანიელეს ქმედებები მხოლოდ მხატვრული მოსაზრებებით არ იყო განპირობებული; შესაძლოა, იგი შეეცდებოდა ნატიფი გზით ეწეწმებინა ტრენტის საბჭოს მიერ თავსმოხვეული მკაცრი მორალური შეზღუდვებისთვის, თუმცა ამისათვის ძალიან არაორდინალური საშუალება გამოიყენა.

ჩრდილების ქანდაკება: ფრესკის მიღმა

მიუხედავად იმისა, რომ უკანასკნელი სამსჯელო მისი ყველაზე განხილვადი ნამუშევარია, ის მხოლოდ მისი შემოქმედებითი მემკადვეობის მცირე ნაწილია. იგი თანაბრად წარმატებული იყო მოქანდავეობის სფეროში, ქმნიდა ნამუშევრებს, რომლებიც აჩვენებდა როგორც ტექნიკურ ოსტატობას, ისე ადამიანის ანატომიის ღრმა ცოდნას. მისი ქანდაკება კლეოპატრასთვის, რომელიც ვენის ბელვედერში ინახება, მისი უნარის დასტურია – დაჭერის ელეგანტურობა და ძალა, რაც საოცარი მიღწევაა მისი შედარებით გვიანდელი შექმნის გათვალისწინებით (დაახლოებით 1540-1555 წლები). ეს ნამუშევარი დემონსტრირებს მარმარილოს ოსტატურ მართვას, სადაც დედოფლის დიდებული გამომეტყველება დახვეწილი დეტალებითა და შეკავებული სენსუალურობით არის გადმოცემული.

დანიელეს ქანდაკებებითი ძიებები მხოლოდ მარტოფერი ფიგურებით არ შემოიფარგლებოდა. მას დაევალა მონუმენტური ბრინჯაოს მხედართმთავარი სტატუის შექმნა საფრანგეთის მეფე दुसე हेनरीსთვის, პროექტი, რომელიც საბოლოოდ ვერ დასრულდა. მიუხედავად იმისა, თუ რამდენად ზედმიწევნად იმუშავა იგი თავად ცხენზე – რაც მოგვიანებით ლუი XIII-ის სტატუის საფუძვლად იქცა პლას რუალიზე – მთელი ეს შეკვეთა ფრანგული რევოლუციის დროს დაშლილ იქნა, რითაც ისტორიიდან დანიელეს ამბიციების დიდი ნაწილი წაიშალა.

ინოვაციისა და სკანდალის მემკვიდრეობა

დანიელე და ვოლტერას კარიერა არის რთული ტაპესტრი, რომელიც ქსოვილა სახელოვნებო ბრწყინვალების, პოლიტიკური მანევრებისა და ღრმა სკანდალების ძაფებით. იგი თავისი ეპოქის პროდუქტი იყო – ხელოვანი, რომელიც მოქმედებდა რელიგიური დოგმების შეზღუდვების ფარგლებში და ამავდროულად ცდილობდა საკუთარი შემოქმედებითი ხედვის დამკვიდრებას. მისი მზაობა გამოწვევისთვის, ტექნიკურმა ოსტატობასთან და ადამიანური ფორმისადმი სენსიტიურობასთან ერთად, მას მანერიზმის მოძრაობის მნიშვნელოვან ფიგურად აქცია. მიუხედავად იმ სკანდალებისა, რომლებმაც იგი გარსახვევი, დანიელეს შემოქმედება დღემდე აღფრთოვანებასა და დებატებს იწვევს, რადგან ის უნიკალურ ფანჯარას გვევლინება XVI საუკუნის იტალიის სახელოვნება და რელიგიურ ლანდშაფტში.

მისი მოწაფეები შორის იყო მხატვარი მიკელე ალბერტი. სიბილა (დაახლ. 1540–1545); ერმიტაჟის მუზეუმი, სანტ-პეტერბურგი; ჯვრის ჩამოსმა (დაახლ. 1455), 2004 წლის რესტავრაციამდე; ტრინიტა დეი მონტი, რომ; ჯვრის ჩამოსმა (დეტალი, რესტავრაციამდე); ჯვრის ჩამოსმა (დეტალი, რესტავრაციის შემდეგ).