Historia i korzenie Lenbachhaus
Lenbachhaus znajduje się w Monachium, w Niemczech, w malowniczej dzielnicy Kunstareal. Budowla ta, wzniesiona w 1887 roku, pierwotnie miała służyć jako prywatna rezydencja, zaprojektowana z myślą o malarzu, którym był Franz von Lenbach. Zanim obiekt stał się instytucją publiczną, funkcjonował jako elegancka willa, która z czasem zmieniła swoje przeznaczenie. Miasto Monachium nabyło tę nieruchomość w 1924 roku, a już w 1929 roku muzeum otworzyło swoje progi dla szerokiej publiczności.
Rozwój tej instytucji jest nierozerwalnie związany z ewolucją samego budynku – od intymnej przestrzeni domowej po prestiżową galerię miejską. Miejsce to przeszło przez wiele etapów rozbudowy i renowacji, aby móc pomieścić coraz bogatsze zbiory. Dzięki tym zmianom muzeum może dziś prezentować dzieła obejmujące szeroki wachlarz czasowy: od sztuki XIX wieku aż po sztukę współczesną. Historia tego miejsca stanowi fascynujące zwierciadło szerszych przemian kulturowych, jakie dokonały się w Monachium na początku XX wieku.
Architektura historycznej willi
Budynek ten narodził się jako florencka willa, zaprojektowana z myślą o potrzebach malarza, którym był Franz von Lenbach. Gabriel von Seidl kreował tę strukturę w latach 1887–1891, nadając jej unikalny charakter. Architektura obiektu stanowi subtelne odzwierciedlenie specyficznych gustów odnoszącego sukcesy portrecisty, zachowując przy tym intymną skalę, która odróżnia to miejsce od monumentalnych, publicznych instytucji. Ten domowy, niemal prywatny charakter pozostaje jedną z najbardziej definiujących cech tego miejsca.
Na przestrzeni dziesięcioleci muzeum przechodziło liczne transformacje strukturalne. Hans Grässel nadzorował rozbudowę obiektu w latach 1927–1929, natomiast późniejsza, powstała w 1972 roku, dobudówka została ostatecznie rozebrana, aby zrobić miejsce dla nowej konstrukcji. W 2009 roku najnowsze skrzydło zostało zamknięte dla zwiedzających, aby umożliwić realizację przełomowego projektu rozbudowy i renowacji pod kierownictwem Normana Fostera. Ta nowoczesna dodatek wyróżnia się fasadą wyłożoną metalowymi rurkami, które z upływem czasu subtelnie zmieniają barwę, tworząc fascynujący dialog między historyczną willą a współczesnym designem.
Kolekcja Sztuki Błękitnego Jeźdźca
Lenbachhaus skrywa największą na świecie kolekcję dzieł artystów z kręgu Błękitnego Jeźdźca. Ta niezwykła grupa, której ambicją było wypracowanie coraz bardziej abstrakcyjnego języka wizualnego, została założona przez Wassily'ego Kandinsky'ego, Franza Marca, Gabriele Münter, Aleksieja von Jawlensky'ego oraz Marianne von Werefkin. Ich wspólna wiara w duchowy wymiar sztuki nadała ton różnorodnym formom ekspresji, które odnajdujemy w zgromadzonych tu zbiorach.
Obecność tego ruchu w Monachium została ugruntowana dzięki wczesnym wystawom, które budziły emocje wśród ówczesnej publiczności. Grupa zorganizowała swoją pierwszą ekspozycję w Galerii Thannhauser zimą 1911 roku, a kolejna wystawa odbyła się wiosną 1912 roku w Galerii Goltz. Te spotkania artystyczne pomogły nakreślić trajektorię grupy – od rodzącej się nowoczesności wczesnych studiów olejnych, aż po w pełni rozwinięte, dojrzałe dzieła tego okresu.
W kolekcji znajdują się znaczące płótna, które w sposób mistrzowski ilustrują ewolucję tego nurtu. Do najbardziej ikonicznych przykładów należą:
- Błękitny Koń I, 1911 – Marc Franz Moritz Wilhelm
- Murnau z kościołem 1, 1910 – Wassily Wassilyevich Kandinsky
- Różany ogród, 1920 – Paul Klee
Arcydzieła kolekcji muzealnej
Fundamentem tutejszych zbiorów są dzieła grupy Błękitny Jeździec. Centralne miejsce w tej artystycznej kompozycji zajmują abstrakcyjne poszukiwania, których dokonywał Wassily Kandinsky, obok symbolicznych, pełnych duchowości przedstawień zwierząt autorstwa Franza Marca. W kolekcji odnajdziemy również ślady twórczości Gabriele Münter oraz Augusta Macke, których obecność pozwala głębiej zrozumieć wspólną estetykę tego nurtu. Wszystkie te prace stanowią świadectwo odważnego odejścia od tradycyjnej reprezentacji na rzecz zupełnie nowego, rewolucyjnego języka wizualnego.
Poza dziedzictwem Błękitnego Jeźdźca, muzeum skrywa niezwykle istotne dzieła przedstawicieli Secesji Monachijskiej. Zbiory wzbogacają skłaniające do refleksji rzeźby i instalacje Josepha Beuysa. Instytucja z pietyzmem przechowuje także dorobek wybitnych artystów monachijskich, takich jak Jan Polack czy Christoph Schwarz, co stanowi artystyczny fundament dla prezentowanych tu późniejszych ruchów modernistycznych.
Wśród najważniejszych płócien i dzieł można wyróżnić:
- Błękitny Koń I, 1911 – Marc Franz Moritz Wilhelm
- Różany ogród, ok. 1920 – Paul Klee
- Salome, 1906 – Franz Ritter von Stuck
- Przyjaciele z dzieciństwa, ok. 1855 – Spitzweg, Carl Friedrich
- Rodzina von Lenbach, 1903 – Franz Seraph von Lenbach
Wielkie darowizny i artystyczne dziedzictwo
Głębia tutejszej kolekcji została w dużej mierze ukształtowana przez niezwykłe, osobiste gesty samych artystów. W 1957 roku Gabriele Münter przekazała instytucji 1000 eksponatów. Ten fundamentalny dar trwale zdefiniował zasoby muzeum, sprawiając, że wizualny język ruchu Błękitnego Jeźdźca stał się centralnym punktem stałej kolekcji. Darowizna ta obejmowała około 330 akwareli i rysunków autorstwa Wassily'ego Kandinsky'ego, a także 90 obrazów olejnych jej partnera. Dzieła te stanowią bezpośrednie okno do procesów twórczych panujących w pierwszej połowie XX wieku.
Poza donacją Münter, muzeum pielęgnuje znaczącą obecność dzieł innych kluczowych postaci tej epoki. Kolekcja zawiera różnorodne prace Augusta Macke oraz Aleksieja von Jawlensky'ego. Te uzupełnienia pozwalają na nieprzerwane studiowanie ewolucji abstrakcji oraz rozwoju szkoły monachijskiej w malarstwie. Obecność tych dzieł sprawia, że instytucja pozostaje najważniejszym miejscem do badania przejścia od tradycyjnej reprezentacji ku nowoczesnej ekspresji.
- Błękitny Koń I, 1911 - Marc Franz Moritz Wilhelm
- Różany ogród, 1920 - Paul Klee
- Botaniczne Teatrum, 1934 - Paul Klee
- Salome, 1906 - Franz Ritter von Stuck
