Hryhorij Hawrylienko

Wczesne lata, rodzina i kształcenie

Hryhorij Hawrylienko przyszedł na świat 7 lipca 1927 roku w wiosce Kholopkove, położonej niedaleko Głuchowa w obwodzie sumskim. Urodził się w zamożnej rodzinie chłopskiej, w domu liczącym pięcioro dzieci, który niegdyś cieszył się względnym spokojem i stabilizacją wiejskiego życia. Jednak w 1930 roku w progi ich domu zapukały wichry politycznych niepokojów, gdy rodzina została poddana procesowi kułakowania. To tragiczne doświadczenie zmusiło ich do ucieczki w stronę Gruzji – okres wygnania i tułaczki, który głęboko odcisnął piętno na wczesnych latach jego życia, zanim rodzina ostatecznie osiadła w Głuchowie.

Jego formalna droga ku sztuce rozpoczęła się na dobre dopiero po burzliwym okresie młodości. W latach 1945–1949 kształcił się w Kijowskiej Państwowej Szkole Plastycznej im. Tarasa Szewczenki. To fundamentalne wykształcenie zapewniło mu solidne podstawy techniczne, niezbędne do stworzenia złożonego języka wizualnego, który rozwinął w późniejszych latach. Pragnąc pogłębić swoje mistrzostwo, kontynuował naukę w Kijowskim Instytucie Sztuki, gdzie studiował w latach 1949–1955. W tym czasie dzielił swoją uwagę między wydziały malarstwa i grafiki, a to podwójne wykształcenie pozwoliło mu zgłębić zarówno szerokie spektrum malarstwa sztalugowego, jak i precyzję projektowania graficznego.

Styl artystyczny i wszechstronne techniki

Hryhorij Hawrylienko poruszał się w świecie sztuki z niepokojącą ciekawością, odmawiając sobie bycia ograniczonym przez pojedyncze medium czy temat. Był wybitną postacią ukraińskiego ruchu awangardowego lat 60. XX wieku – czasu, w którym granice ekspresji były nieustannie przesuwane i redefiniowane. Jego ręka czuła się równie swobodnie w cichej intymności grafiki książkowej, jak i w ekspansywnym rozmachu malarstwa sztalugowego. Dążył do uchwycenia esencji krajobrazów oraz charakteru portretów poprzez szeroki wachlarz narzędzi, często eksperymentując ze sposobem, w jaki światło i cień oddziałują na różnych powierzchniach.

Jego warsztat był niezwykle bogaty i świadczył o głębokim zrozumieniu tego, jak różne materiały mogą kształtować nastrój dzieła. Pracował z temperą i olejem na tekturze, często nakładając warstwy barw, aby uzyskać specyficzną głębię, a jednocześnie wykazywał się równie wielką biegłością w delikatnym dotyku akwareli i pastelu. Kiedy zwracał się ku rysunkom piórkiem i tuszem, jego linie zyskiwały precyzję, która kontrastowała z bardziej płynną, eksperymentalną naturą jego obrazów. Ten okres w jego życiu definiowała odważna próba poszukiwania nowych form i kolorów, będąca odmową pogodzenia się z tym, co łatwe lub oczekiwane.

Z upływem lat jego zainteresowania przesunęły się w stronę sztuk graficznych, a konkretnie w stronę skomplikowanej i wymagającej techniki linorytu barwnego. Ta specjalizacja pozwoliła mu na eksplorację tekstury i odważnych, graficznych kształtów w sposób, na który jego wcześniejsze, bardziej malarskie prace jedynie pozwalały sobie na subtelne aluzje. Zdolność do przejścia od miękkich tekstur pastelu do ostrych, zdecydowanych śladów linorytu ukazuje artystę, który nieustannie poszukiwał nowych sposobów na przeniesienie swojej wizji na papier lub płótno.

• Blue house (1950)
• Self Portrait (1950)
• Composition (1958)
• Nika (1960)
• Autumn (1964)
• Landscape (1983)

Wybitne dzieła i wkład w sztukę

Ręka artysty poruszała się z niezwykłą swobodą, oscylując między ogromem płótna a intymną skalą drukowanej strony. Przez całą swoją twórczość Hryhorij Hawrylienko poświęcał ogromną część swojej energii kreatywnej światu książki, tworząc ilustracje do ponad trzydziestu różnych tomów. Praca ta wymagała niezwykłej delikatności, gdyż artysta dążył do przełożenia literackiego ducha na formę wizualną. W 1965 roku skierował swoją uwagę na Vita Nova Dantego, tworząc grafiki, które starały się uchwycić samą esencję tekstu. Tchnął on również życie w bohaterów powieści Panasa Myrnego Chipka, wykazując rzadką zdolność do zamieszkiwania w cudzych opowieściach za pomocą linii i koloru.

Jego malarstwo sztalugowe często odsłaniało inne, być może bardziej osobiste oblicze jego wizji. W 1964 roku stworzył Obraz dziewczyny, dzieło, które pozostaje istotnym elementem jego historii wizualnej. W 1965 roku nastąpiło po nim Tryptyk letni – seria, która pozwoliła mu na zgłębianie zmiennych nastrojów światła i pór roku. Te prace ukazują człowieka głęboko zaangażowanego w niuanse swoich tematów, niezależnie od tego, czy były to kobiece twarze, czy ulotna atmosfera krajobrazu.

• Obraz dziewczyny (1964)
• Tryptyk letni (1965)
• Ilustracje do Vita Nova (1965)

Wystawy i życie zawodowe

Droga zawodowa, którą podążał Hryhorij Hawrylienko, była naznaczona zarówno znaczącym uznaniem publicznym, jak i nagłymi zawirowaniami, które były typowe dla tamtej epoki. Od 1955 roku jego obecność w świecie sztuki systematycznie rosła dzięki regularnemu udziałowi w wystawach republikańskich oraz ogólnounijnych. Jego oddziaływanie wykraczało daleko poza granice Związku Radzieckiego, czego dowodem była wystawa w Lipsku w 1965 roku. Te wystąpienia pozwoliły jego unikalnej wizji dotrzeć do szerszego grona odbiorców, ugruntowując jego pozycję jako postaci o ogromnym znaczeniu na ukraińskiej scenie artystycznej.

Relacje artysty z formalnymi instytucjami były złożone i pełne napięć. Na początku lat 60. próbował on przekazywać swoją wiedzę poprzez nauczanie w Instytucie Sztuki w Kijowie, jednak ten etap pracy pedagogicznej został przerwany, gdy został zwolniony z powodów ideologicznych. Mimo takich zawodowych niepowodzeń, jego twórczość nie uległa zahamowaniu. Ostatecznie udało mu się uzyskać możliwość organizowania wystaw solowych w Kijowie, z których najważniejsze odbyły się w latach 1974 i 1980. Wystawy te stworzyły przestrzeń do dialogu publiczności z jego ewoluującym mistrzostwem w operowaniu kolorem i formą.

Późne lata, śmierć i dziedzictwo

Ostatnie lata życia Hryhorija Hawrylienki upłynęły w Kijowie, gdzie pozostał aż do swojej śmierci 23 lutego 1984 roku. Jego odejście pozostawiło pustkę w ukraińskiej scenie artystycznej, jednak energia, którą włożył w eksperymenty z kolorem i formą, pozostała namacalna. Przez dziesięciolecia poruszał się w gąszczu złożoności swojej epoki, ewoluując od akademickiej rygorystyczności wczesnego wykształcenia ku odważnemu, ekspresyjnemu językowi awangardy. Nawet gdy w późniejszych latach jego zainteresowania przesunęły się w stronę misternej precyzji kolorowych linorytów, duch jego wcześniejszych, bardziej płynnych dzieł wciąż rezonował w pracowniach jego współczesnych.

Jego wpływ trwa nadal poprzez dłonie kolejnych pokoleń ukraińskich artystów, którzy odnaleźli inspirację w jego nieugiętym sprzeciwie wobec sztywnych konwencji. Przesuwając granice tego, co ukraińska sztuka mogła wyrazić, pomógł ukształtować narracje kulturowe swoich czasów. Jego życie pozostaje głębokim przykładem tego, jak artysta może wykorzystać abstrakcję i graficzną precyzję, aby odnaleźć unikalny głos pośród zmieniających się krajobrazów politycznych i społecznych. Echa jego wizji są wciąż wyczuwalne w sposobie, w jaki współcześni twórcy podchodzą do relacji między formą a emocją.

• Hołd dla śmierci Mykoły Bazhana (1983)
• Pejzaż (ok. 1983)
• Orans (ok. 1982)