ჟან დე გურმონი

რაფაელი: მაღალი რენესანსის ჰარმონიული ოსტატი

რაფაელო სანზიო და ურბინო, რომელიც მსოფლიოში როგორც რაფაელი არის ცნობილი, დასავლური ხელოვნების ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე საყვარელ და ღრმა გავლენიან ფიგურად რჩება. იგი 1483 წელს იტალიის კულტურულად მდიდარ ქალაქ ურბინოში დაიბადა. მისი ცხოვრება ტრაგიკულად მოკლე აღმოჩნდა – სულ რაღაც שלוდასතვი წელი – თუმცა ამ მოკლე პერიოდში მან შექმნა ისეთი ნაწარმოებები, რომლებმაც ხელოვნების იდეალები ხელახლა განსაზмоცდა და საუკუნეების შემდეგაც კი აუჩლდა მაყურებელს. რაფაელის გენიუალიზმი არა მხოლოდ ტექნიკურ ოსტატობაში, არამედ წინარე ოსტატების — პერუჯინოს, ლეონარდო და ვინჩისა და მიკელანჯოს — საუკეთესო ელემენტების უნიკალურ, ჰარმონიულ და ღრმად ამაღელვებელ სტილში შერწყმის არაჩვეულებრივ უნარში მდგომარეობდა. როგორც ჯორჯო ვაზარი ცნობილად აცხადებდა, იგი იყო „ყველაზე ღვთიური ფერთქნელი“, რომელიც თავისი ხელოვნებით რენესანსის ჰუმანიზმის არსს განასახიერებდა.

მისი ადრეული ცხოვრება ხელოვნების ტრადიციებში იყო გაჟღენთილი. მამამისი, ჯოვანი სანტი, ურბინოს დუკიის სასახლის ფერთქნელი იყო, რამაც ახალგაზრდა რაფაელი ცოცხალი ინტელექტუალური და მხატვრული გარემოთი გააცნო. ამ გარემომ განავითარა კლასიკური ანტიკურობისა და ჰუმანისტური ფილოსოფიის ღრმა აღფრთოვანება – პრინციპები, რომლებმაც მოგვიანებით მისი შემოქმედებითი ხედვა საფუტიურად შეცვალა. თერთმეტი წლის ასაკში მამამისის მოულოდნელმა სიკვდილმა რაფაელს ოჯახური სახელოსნოს მართვის პასუხისმგებლობა დააკისრა, რამაც დახვეწა მისი უნარები და ჩამოგვიდგა საოცარი შრომისმოყვარეობა. მან სწრაფად გადააჭარბა მამის შესაძლებლობებს, მოიპოვა შეკვეთები და დამკვიდრდა, როგორც აღმავალი ვარსკვლავი იტალიის სამხატვრო სამყაროში.

• ადრეული სწავლება და გავლენები (1483-1504): რაფაელის ფორმალური სწავლება მამასთან დაიწყო, თუმცა გადამწყვეტი მენტორობა პერუჯიაში პიეტრო პერუჯინოსგან მიიღო. ეს პერიოდი აღინიწერა პერუჯინოს სტილის შეგნებული შესწავლით – რომელიც ხასიათდებოდა მშვიდი სილამაზითა და დაბალანსებული კომპოზიციებით – რაც საფუძვლად დაედო რაფაელის საკუთარ განვითარებად ესთეტიკას. გადამწყვეტი იყო ისიც, რომ 1504-დან 1507 წლამდე იგი ფლორენციაში გაატარა, სადაც თავი ლეონარდო და ვინჩისა და მიკელანჯოს რევოლუციურ ნაწარმოებებს ჩაუღრმავა. ამ შეხვედრებმა ღრმა გავლენა მოახდინა მის მხატვრულ აღქმაზე, რაც მას ახალი მიდგომების ძიებისკენ უბიძგებდა პერსპექტივის, ანატომიისა და ემოციური გამოხატულობისთვის.
• ფლორენციური პერიოდი (1504-1508): ამ დროს რაფაელმა უფრო დინამიკური და ექსპრესიული სტილი განავითარა, რაც თვალშენახვად ჩანს ისეთ ნაწარმოებებში, როგორიცაა „ქრისტეს დაკრძალვა“ (1507), რომელიც წარმოაჩენს მისი მზარდი ოსტატობის ქიაროსკუროსა და დრამატული კომპოზიციის გამოყენებაში. აქ განსაკუთრებით შესამჩნევია მიკელანჯოს ძლიერი ფიგურების გავლენა, რაც უფრო დიდი ემოციური ინტენსივობისკენ გადასვლას ნიშნავდა.
• დაბრუნება რომში და პაპის შეკვეთები (1508-1520): 1508 წელს რაფაელმა მიიღო პაპ იულიუს II-ის მოწვევა რომში გადასასვლელად, რათა მისი მთავარი არქიტექტორი და ფერთქნელი გამხდარიყო. ეს menanded უდიდესი პროდენტური პერიოდის დასაწყისს, რომლის დროსაც მას ვატიკანის სასახლის რამდენიმე მნიშვნელოვანი სივრცის დეკორირება დაევალა. ეს შეკვეთები — მათ შორის „Stanza della Segnatura“ (ხელმოწერების ოთახი) და „Stanza di Eliodoro“ (ელიოდორის ოთახი) — მისი მხატვრული მიღწევების მწვერვალს წარმოადგენს.

მადონები: სილამაზისა და მადლობის სინთეზი

რაფაელის ყველაზე მარადიული მემკვიდრეობა მის „მადონათთა“ სერიაში მდგომარეობს – ფერწერებში, რომლებიც გამოსახავენ ქალწულ მარიამს ჩვილი იესოსთან ერთად. ეს ნაწარმოებები, რომლებიც დაახლოებით 1504 წლიდან იწყება, წარმოადგენს მისი მხატვრული ძიებების კულმინაციას და რენესანსის სილამაზისა და ღვთისმოსაობის იდეალებს განასახიერებს. ადრეული მადონათებისგან განსხვავებით, რაფაელის შემოქმედებაში ქალწული აღჭერილია ნატურალიზმის, სითბოსა და ფსიქოლოგიური სიღრმის საოცარი შეგრძნებით. მან ოსტატურად დაიჭირა დედისა და შვილის კავშირის სინაზე და სიმშვიდე, შექმნა გამოსახულებები, რომლებიც მაყურებელში ღრმა რეზონანსს იწვევს.