ლუი-ფრანსუა კასასი

ლუი-ფრანსუა კასას: არქეოლოგიური პეიზაჟის დამფუძნებელი

ლუი-ფრანსუა კასასი, დაიბადა 1756 წელს ტურში, საფრანგეთში და იყო გამოჩენილი ფიგურა, რომლის სამხატვრო მოგზაურობამ ასახა გვიანი XVIII-XIX საუკუნეების აღმომცნობისა და დოკუმენტირების სული. ის მხოლოდ მხატვარი არ იყო; იგი იყო არქიტექტორი, არქეოლოგი და ანტიკვარი – პოლიმათი, რომელიც ღრმა ცნობისმოყვარეობით ეკუთვნოდა უძველეს სამყაროს. მისი ცხოვრება განვითარდა საფრანგეთის არისტოკრატიის მდიდრული გარემოდან ევროპაში გავრცელებულ რევოლუციურ აჟიოტაჟამდე, რაც მნიშვნელოვნად ჩამოაყალიბა მის სამხატვრო ხედვას. კასასის ადრეულმა გამოცდილებამ არისტოკრატიული პატრონაჟთან – ის მარკიზ ლუი-ფრანსუა დე გალიფეს ნათლია იყო – და “გשרებისა და გზების” (Ponts et Chaussés) ადმინისტრაციაში პრაქტიკულმა მომზადებამ მასში ჩამოაყალიბა ესთეტიკური მგრძნობელობისა და ტექნიკური უნარების უნიკალური კომბინაცია. ამ საფუძველმა მას წაიყვანა სახელოვანი მხატვრების, როგორიცაა ჟოზეფ-მარი ვიენი (Jacques-Louis David-ის მასწავლებელი) და ლუი ჟან ფრანსუა ლագրენე უმცროსის სტუდიაში, სადაც მან შეითვისა ნეოკლასიკური და როკოკოს სტილის გავლენა. თუმცა, 1778 წელს იტალიაში მოგზაურობამ მართლა გაანათა მისი პასიონალური მიდრეკილება და განსაზღვრა მისი ცხოვრების ძირითადი მიმართულება.

მოგზაურობები აღმოჩენებისა და სამხატვრო დოკუმენტირება

რომი, ვენეცია, ნეაპოლი და სიცილია გახდნენ კასასის ღია ცის სტუდია, სადაც მან ზედმიწევრობით შეისწავლა უძველესი ძეგლები, რაც საფუძველი გახდა მისი მომავალი არქეოლოგიური ძიებებისთვის. ეს მიზანი კულმინაციაში გადმოვიდა *Voyage Pittoresque et Historique de l'Istrie et de la Dalmatie* (1782) პროექტში, რომელიც ხელოვნების მოყვარულთა საზოგადოებამ დაავალა. მოგზაურობამ ისტრიასა და დალმატიაში გამოიწვია ამ რეგიონის ანტიკვარიატის დეტალური ილუსტრაციები, რომლებიც 1802 წელს გრავურების სახით გამოქვეყნდა. ეს მხოლოდ პიკტურული ხედები არ იყო; ისინი ყურადღებით ჩანაწერები იყო, რომლებიც აღნიშნავდნენ ამ უძველესი ადგილების მდგომარეობას განსანივებელი სიზუსტით. ორიგინალური აკვარელები, რომლებიც დღეს ვიქტორია და ალბერტის მუზეუმში ინახება, მისი ერთგულების მოწმობად დგანან. მაგრამ კასასის მოგზაურობებმა იტალიას ბევრად გადალახა. ასოციაცია გრაფი შუაზელ-გუფიესთან (Choiseul-Gouffier), საფრანგეთის ელჩობასთან ოსმალეთის იმპერიაში, 1784-1787 წლებში დამკვიდრების შედეგად გადამწყვეტი აღმოჩნდა. ელჩის თანხლებით მან დააფიქსირა კონსტანტინოპოლი და მისი შემოგარებები, *Voyage Pittoresque de la Grèce*-ისთვის ილუსტრაციები შესთავაზა. 1785 წელს ეგვიპტში მოკლე, მაგრამ მნიშვნელოვანი ექსპედიციამ მას საშუალება მისცა ესკიზები გააკეთოს ალექსანდრიაზე, გიზას პირამიდებზე და კაიროის მეჩეთებზე – ძვირფასი ადრეული აღწერები, რომლებმაც ევროპელ მსმენელს გადაუღო თვალი ამ მისტიკურ მიწას. მან ასევე შეისწავლა პალმირა სირიაში, წმინდა მიწა და ბაალბეკი ლიბანში, რაც გაამდიდრა მისი არქეოლოგიური დოკუმენტაციის რეპერტუარი. ეს გამოცდილება საბოლოოდ გახდა მისი ყველაზე ამბიციური პროექტის საწყისი – *Voyage Pittoresque de la Syrie, de la Phénicie, de la Palestine et de la Basse Égypte*, რომელიც დაიწყო XVIII საუკუნის ბოლოს და მისი ცხოვრების განსაზღვრელი მიღწევა გახდა.

მონუმენტური მემკვიდრეობა და სამხატვრო სტილი

*Voyage Pittoresque* მხოლოდ მოგზაურობის ჩანაწერები არ იყო; ეს იყო მონუმენტალური პროექტი, რომელიც მხატვრული უნარის მეცნიერულ დაკვირვებასთან აერთიანებდა. სირიის, ფინიკიის, პალესტინისა და ქვედა ეგვიპტის დეტალური აღწერები მოიცვა მის გვერდებზე, რაც რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში ახალი შესაძლებლობების მიმცემი გახდა მხატვრებისთვის. კასასის სტილისთვის დამახასიათებელი იყო ყურადღებითი დეტალები, სიზუსტისადმი ერთგულება და სინათლისა და ჩრდილის დრამატული გამოყენება. მან არა მხოლოდ ლანდშაფტების რეპროდუქცია მოახდინა; მან მათ ისტორიისა და დიდებულების განცდა შესძინა, საუკუნეების სიმძიმე ფერსმომცემობით გამოხატა. მისი ნამუშევები განსხვავდება ამ რეგიონის ადრეულ აღწერებს შორის, რომლებიც ხშირად რომანტიზაციას ან რეალობის დამაბნეველს მიმართავდნენ. კასასი ავθενტიკურობისკენ სწრაფვაში იყო ჩართული, წარმოადგენდა ნანგრევებს ისე, როგორც ისინი იყვნენ, დროს გაძლებილი და forgotten ცივილიზაციის მოწმენი. საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ იგი დაბრუნდა საფრანგეთში და Gobelins-ის ქსოვილთა ქარხანაში დაიკავა პოზიცია, სადაც თავისი სამხატვრო ნიჭი ამ სახელოვან ინსტიტუტს მიუძინა. მან ასევე შეაგროვა 745-ზე მეტი არქიტექტურული მოდელის კოლექცია, რომელიც სხვადასხვა ქვეყნის და ეპოქის ძეგლებს წარმოადგენდა – მისი უძველესი არქიტექტურისადმი სიყვარულის მოწმობა. ეს ექსტრაორდინალური კოლექცია საბოლოოდ გაიყიდა საფრანგეთის მთავრობას საჯარო გამოყენებისთვის და სახლი პარიზის Beaux-Arts-ში იპოვა.

ისტორიული მნიშვნელობა და აღმოჩენა

თუმცა, 1827 წელს გარდაცვალების შემდეგ ლუი-ფრანსუა კასასი დიდხანს იყო forgotten, მისი ნამუშევები ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა. უძველესი ადგილების ყურადღებითი დოკუმენტირება აკვიატებს ჩვენს წარმოდგენებს ამ ადგილების გარეგნობაზე გვიან XVIII საუკუნეში, რაც მეცნიერებს უნიკალურ ფანჯრას უხსნის წარსულს. იგი ახლა არის აღიარებული არქეოლოგიური პეიზაჟის დამფუძნებლად, რომელიც ოსტატურად აერთიანებს სამხატვრო გამოხატულ