ანდრეა აპიანი: მილანის ნეოკლასიციზმის ოსტატი
1754 წელს მილანში დაბადებული ანდრეა აპიანი მე-18 საუკუნის ბოლოსა და მე-19 საუკუნის დასაწყისში იტალიური ნეოკლასიციზმის ხელოვნების სცენის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურად ჩამოყალიბდა. თავდაპირველად, მამის პროფესიის გამო, მას სამედიცინო კარიერა ჰქონდა განკუთვნილი, თუმცა აპიანის მხატვრულმა მიდრეკილებამ კერძო აკადემიაში კარლო მარია ჯუდიჩის მეთვალყურეობის ქვეშ სწავლა აიძულა, რამაც მისი მომავალი შემოქმედებითი გზის საფუძველი ჩაუყარა. მისი განათლება მოგვიანებით მოიცავდა ანტონიო დე ჯორჯის მენტორობას ამბროზიანას სურათების გალერეაში და მარტინ კნოლერის სწავლებას, რამაც ნავარტნილი სიღრმე მისთვის ზეთის საღებავებით მოღბობის ტექნიკებში. ეს მრავალფეროვანი განათლება, პოეტ ჯუზეპე პარინის მიერ გაღვივებულ კლასიკური ესთეტიკისადმი მის მოჯადოებასთან ერთად, ჩამოაყალიბა აპიანის მხატვრული ხედვა და იგი გახადა სახელგანკუთლნი პორტრეტების, მონუმენტური ფრესკებისა და ისეთი გავლენიანი პერსონაჟების შეკვეთების ოსტატი, როგორიცაა ნაპოლეონ ბონაპარტი.
აპიანის ადრეული კარიერა სხვადასხვა ტექნიკის დაუფლებისადმი თავდადებით ხასიათდებოდა. მან შემოქმედება 1776 წელს წმინდა გერვასიოსა და პროტასის ფრესკით დაიწყო, რასაც მოჰყვაaltar-ის ტილოები, როგორიცაა არონაში მდებარე სანტა მარია ნასჩენტეს საეკლესიოსთვის (1782) და ბრატერობისთვის შექმნილი „გადარჩენის“ სცენა მილანის მაჯორეს ჰოსპიტალისთვის (1784). მონცას დუომოს მთავარი საკურთხევლის არქიტექტურულმა პროექტებმა (1786-1798) მისი მზარდი ნიჭი წარმოაჩინა, ხოლო ფლორენციაში შესრულებულმა სცენოგრაფიულმა სამუშაოებმა (1783-1784) მისი მრავალმხრივობა დაამტკიცა. ჰოსპიტალში ჩატარებულმა ანატომიურმა კვლევებმა, სკულპტორ გაეტანო მონტისთან ერთად, მას ადამიანის ფორმის ღრმა გაგება შესძინა – ეს სწორედ ის ელემენტია, რომელმაც მოგვიანებით მისი საოცრად რეალისტური პორტრეტებისა და დინამიკური კომპოზიციების საფუგული გახდა.
ნაპოლეონის ეპოქა: სამეფო Court Painter-ი
1790-იანი წლების საფრანგეთის ოკუპაცია მილანში აპიანისთვის გარდამტეხი პერიოდი აღმოჩნდა. მან სწრაფად მოიპოვა ნაპოლეონ ბონაპარტის ნდობა, გახდა სამფლობელოს მხატვარი და მიიღო შეკვეთები, რომლებმაც მისი სტატუსი მნიშვნელოვნად აამაღლა. ამ დროს მან შექმნა იმპერატორისა და მისი რეჟიმის სხვა საკვანძო ფიგურების მრავალი პორტრეტი, მათ შორის საკულტო „ნაპოლეონი ლოდის ბრძოლისას“ (ნაშრომი დღეს დაკარგულია, თუმცა დოკუმენტირებულია), ასევე ელეგანტური გამოსახულებები, როგორიცაა „ვენერა და სიყვარული“ და „რინალდო არმიდას ბაღში“. მისი მხატვრული უნარები ასევე გამოიყენებოდა ოფიციალური მიზნებისთვის – მედლების დიზაინისთვის და სამთავრობო განცხადებების ვიზუალური მასალების მომზადებისთვის. ეს პერიოდი მისი პროდუქტიულობის მატების ეპოქად იქცა, რაც როგორც მის პირად ამბიციას, ისე მიღებულ პატრონაჟს ასახავდა.
ამ ეპოქის ყველაზე ამბიციური პროექტები მოიცავდა მონცას სამეფო ვილის როტონდაში შესრულებულ რთულ ფრესკებს (1789-1790), რომლებიც რომში, ვილა ფარნესინაში რაფაელის შემოქმედებით შთაგონებული იყო, და აპოლონის მითების გრანდიოზულ ციკლს მილანის კასა სანაზაროში (1თ95-1796). ამ ფრესკებმა იგი ნეოკლასიციური დეკორაციის წამყვან ფიგურად აქცია, რამაც წარმოაჩინა მისი ოსტატობა პერსპექტივაში, ფერებსა და ნარატიულ კომპოზიციაში. სამეფო ვილის სასადილო ოთახის ჭერზე გამოსახული „პარნასუსი“, რომელიც აპოლოსა და მუზებს წარმოადგენს, მისი მხატვრული ნიჭის განსაკუთრებით აღიარებულ ნიმუშად რჩება.
ფრესკების შედევრები და სამეფო შეკვეთები
აპიანის მემკვიდრეობა მყარად არის ფესვგადგმული მის მონუმენტურ ფრესკებში. სანტა მარია პრესო სან კელსოს გუმბათისა და პენდენტივებისთვის შექმნილი ოთხი ევანგელისტისა და ეკლესიის დოქტორების ციკლი (1795) მისი ტექნიკური სიმჭიდროვისა და თხრობითი უნარის დასტურია. მსგავსად ამისა, ფრესკა „პარნასუსი“ სამეფო ვილის სასადილო ოთახში მიჩნეულია ერთ-ერთ მის შედევრად, რომელიც კლასიკური მითოლოგიის არსს საოცარი დეტალიზაციითა და დინამიკით გადმოგვცემს. მისმა ნამუშევრებმა მილანის სამეფო სასახლეში – ნაპოლეონის პატივსაცემად შექმნილი სათნოებათა ალეგორიებმა და ისტორიული მოვლენების გამოსახულებებმა – კიდევ უფრო განამტკიცა მისი რეპუტაცია, როგორც გამორჩეული ნიჭის მქონე Court Painter-ის.
სამ გრანდიოზული შეკვეთების მიღმა, აპიანის მხატვრული ძიება უფრო მცირე, თუმცა არანაკლებ მნიშვნელოვან ნამუშევრებსაც მოიცავდა. ჯულია ბეკარიასა და მის ვაჟ ალესანდრო მანზონის პორტრეტი (1790) არის ადამიანური ემოციისა და ოჯახური ბმების გადმოცემის საოცარი მაგალითი. „რახელის და იაკობის შეხვედრა“ ალზანოს ეკლესიისთვის (დაახლოებით 1798 წელს შესრულებული), რომელიც ახლა ბრერას გალერეაში ინახება, დემონსტრირებს მის კომპოზიციურ და დრამატულად თხრობის უნარს. მისი საქმიანობა ასევე მოიცავდა თეატრებისა და კერძო რეზიდენციების დეკორატიული ელემენტების შექმნას, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს მის მრავალმხრივობას.
დაღპლული მხატვარი: მემკვიდრეობა და მოგონება
მიუხედავად ნაპოლეონის ეპოქაში მიღწეული წარმატებისა, აპიანის ბედმა 1814 წელს, ნაპოლეონის დაცემის შემდეგ, მკვეთრი შემცირება განიცადა. იტალიის სამეფოსგან მისი შემწეობა გაუქმდა, რამაც იგი სიღარიბეში ჩააგდო. ეს პერიოდი მნიშვნელოვანი გამოცდა იყო ხელოვანისთვის, რომელმაც ცხოვრების დიდი ნაწილი იმპერიული კარლის სამსახურს მიუძღვნა. თუმცა, აპიანი მაინც აგრძელებდა შემოქმედებას; ის ქმნიდა პორტრეტებსა და მცირე ფორმის ნამუშევრებს, თუმცა უკვე ყოფილი აღიარებისა და ფინანსური მხარდაჭერის გარეშე.
ანდრეა აპიანის მხატვრული მემკვიდრეობა მის ინდივიდუალურ შედევრებზე ბევრად სცილდება. ის ხშირად არის გამორჩეული თავისი დისშვილიდან, ანდრეა აპიანიდან (რომელიც რომის ისტორიული მხატვარი იყო) ტიტულით „უფრო უფროსი“. მისი შემოქმედება დღემდე სწავლის და აღფრთოვანების საგანია მისი ელეგანტურობის, ტექნექნური სიმჭიდროვისა და ნეოკლასიციზმის იდეალების სრულყოფილი განსახიერების გამო. მილანის ბრერის გალერეა ინახავს მისი შემოქმედების მნიშვნელოვან კოლექციას, მათ შორის ფრესკა „ოლიმპი“, რაც სტუმრებს საშუალებას აძლევს, თვალი შევსწორონ ამ არაჩვეულებრივი იტალიელი მხატვრის ცხოვრებასა და ხელოვნებას. მისი გავლენა დღემდე იგრძნობა იმ ხელოვანთა თაობების ნამუშევრებში, რომლებმაც მისი გზა გაჰყვნენ.
