ავტორი
დაბადებული ნორთ ტონავანტა, ამერიკის შეერთებული შტატები
ჩუმ რევოლუცია ფორმაში: რობერტ მანგოლდის სამყარო
რობერტ მანგოლდი 1960-იანი წლების ამერიკული ხელოვნების ლანდშაფტში საკვანძო ფიგურად გამოიკვეთა, თუმცა მისი გავლენა არ იყო ხმაურიანი ან ზედმეტად ექსპრესიული. პირიქით, ეს იყო ჩუმი რევოლუცია — ტრადიციული საღებავე კონვენციების ნატიფი დაშლა, რამაც გზა გაუხსნა ფორმის, ფერისა და აღქმის ახალ გამოკვლევებს. 1937 წელს, ნორთ ტონავანდში, ნიუ-იორკში დაბადებული მანგოლდის გზა წამყვან მინიმალისტურ ფეიქსად ქცევა მაშინვე არ იყო აშკარა. თავდაპირველად იგი ინჟინერიას სწავლობდა, სანამ ხელოვნული გამოხატვის შემოპყრობილ ძალას ვერ შეიგრძნო, რის შემდეგაც ბუფალის უნივესიტეტსა და იელის ხელოვნების სკოლაში მიიღო ხარისხები. ტექნიკურ დისციპლინებთან ეს ადრეული შეხება, შესაძლოა, განაპირობა მისი შემდგომი მეთოდური მიდგომაც შეღებვის პროცესში, სადაც სიზუსტე და კონცეპტუალური სიმკაცრე უპირატესი როლი ასრულებს. მანგოლდის მოგზაურობა აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის ჩრდილში დაიწყო, თუმცა მან მალევე აღმოაჩინა სურვილი უფრო შეკავებული და ინტელექტუალური მიდგომისადმი — გადასვლა სუბიექტური ემოციურობიდან ხელოვნების ფუნდამენტური ელემენტების ობიექტური კვლევისკენ.
პროდუსერების გავლენა და სტილის დაბადება
მანგოლდის შემოქმედებითი განვითარება ღრმად იყო ფორმირებული იმ აბსტრაქციის გიგანტებთან შეხვედრით, რომლებმაც იგი წინ უსწრეს. კაზიმირ მალევიჩის მკაცრი გეომეტრია, პიეტ მონდრიანის საგულდაგულოდ გაწონასწორებული კომპოზიციები და ბარნეტ ნიმანის ვრცელი ფეროვანი სივრცეები — ყოველი მათგანი მჭიდროდ ეხმიანებოდა მას და საფუძველს უყრიდა მის უნიკალურ ხედვას. იგი არ იმეჯდა მხოლოდ ამ ოსტატების მიმბაძველი; პირიქით, ის შთანთქავდა მათ ძირითად პრინციპებს — რედუქციას აუცილებელ ფორმებამდე, სიბრტყის აქცენტს და სივრცითი ურთიერთობების კვლევას — და მათ თანამედროვე პერსპექტივით ახდენდა რეინტერპრეტაციას. ეს პერიოდი აღნიშნავდა აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმისთვის დამახასიათებელი ჟესტური ინტენსივობის შეგნებულ უარყოფას. მანგოლდი ცდილობდა ამოეღ हटाया ხელოვანის ხელის ნებისმიერი კვალი, რათა მიეღწია იმპერსონალური ობიექტურობისთვის. სწორედ ამ ძიებაში დაიწყო მან ფორმული ტილოებით ექსპერიმენტირება, რაც მისი მომწიფებული სტილის განმსაზღვრელი ნიშანი გახდა. ეს არ იყო თვითნებური ფორმები; ეს იყო საგულდაგულოდ გააზრებული ინტერვენციები, რომლებიც ეჭვქვეშ აყენებდა იმის არსს, თუ რა შეიძლება იყოს სთამბადო.
ფორმული ტილოები და კონცეპტუალური სიმკაცრე
ფორმული ტილოების შემოღება მანგოლდისთვის მხოლოდ ესთეტიკური არჩევანი არ ყოფილა; ეს იყო კონცეპტუალური გადაწყვეტილება. ტრადიციული მართკუთხედად ფორმატის დატოვებით, მან შეარღვია გამოსახულებასა და საფუძველს შორის არსებული დამკვიდრებული კავშირი, რაც მაყურებელს აიძულებდა, პირისპირ დახვედროდა ტილოს ფიზიკურობას, როგორც ობიექტს სივრცეში. მისი კომპოზიციები, როგორც წესი, გეომეტრიულ აბსტრაქციას ეფუძნება — გამარტივებულ ფორმებსა და ხაზებს, რომლებიც მეტსახლად სიზუსტით არის მოწყობილი. ეს ფორმები არ არის რეპრეზენტაციული; ისინი არ მიუთითებენ არაფერზე საკუთარი თავის გარეთ. ნაცვლად ამისა, ისინი არსებობენ მხოლოდ ფერისა და ხაზის ერთობლიობად, რაც მათ შინაგანი თვისებების ჭვრეტას მოგვიწოდებს. მანგოლდის პალიტრა ხშირად მშვიდია, იგი უპირატესობას ანიჭებს ნატიფ პასტელურ ტონებს, რომლებიც ქმნიან ატმოსფერულ ეფექტებს მაყურებლის გადატვირთვის გარეშე. ეს თავდაკნობა მის ტექნიკაშიც ვლინდება: ზედაპირები არის გლუვი და თანაბარი, ფუნჯის მარხვილების ან მანუალური მანიპულაციის ნებისმიერი კვალის გარეშე. შედეგი არის სერენული დისტანცირება — ტილო, რომელიც ერთდროულად შეგრძნებადია და შორეულიც, რაც ხანგრძლივ დაკვირვებას მოითხოვს. ისეთი მნიშვნელოვანი სერიები, როგორიცაა Plane/Figure Series, თავისი დაყოფილი ტილოს კომპოზიციებით, და Ring Series, რომელიც მართკუთხედად სივრცეებში წრიულ ფორმებს მოიცავს, დემონსტრირებს მის მუდმივ ერთგულებას ამ ძირითად პრინციპებთან.
მემკვიდრეობა და ხანგრძლივი გავლენა
რობერტ მანგოლდის გავლენა თანამედროვე ხელოვნებაზე неоспоრбеლია. მან გადამწყვეტი როლი ითამაშა მინიმალისტური ფერწერის განვითარებაში, გააფართოვა აბსტრაქტული ხელოვნების შესაძლებლობები და გამოწვევა ছুდა თრადიციულ რეპრეზენტაციის წარმოდგენებს. რობერტ რაიმანის მსგავს ხელოვანებთან ერთად, იგი წარმოადგენს მინიმალისტური ფერწერის გულს — კონცეპტუალური სიმკაცრისა და ფორმალური რედუქციისადმი ერთგულებას. მისი ნამუშევრები ფართოდ არის წარმოდგენილი მსოფლიოს მუზეუმებსა და გალერეებში, მათ შორის ისეთი ცნობილი კოლექციების შემადგენლობაში, როგორიცაა ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი (MoMA), მეტროპოლიტენის მუზეუმი და ლონდონის ტეიტ მოდერნი. გარდა მისი ტილოებისა, მანგოლდის კვლევები მოიცავდა კედლის ფერწერებს — მასშტაბურ ნამუშევრებს, რომლებიც არქიტექტურულ სივრცეებთან ინტერაქციისთვის იყო შექმნილი, და Column Structure Series-ს, რომელიც იკვლევდა ვერტიკალურობასა და სივრცით ურთიერთობებს. მისი მემკადვე არა მხოლოდ იმ კონკრეტულ ფორმებშია, რომლებიც მან შექმნა, არამედ იმ კითხვებშიც, რომლებიც მან დასვა — კითხვებში, რომლებიც დღესაც ეხმიანება ხელოვანებს, რომლებიც ებრძვიან ხელოვნების ფუნდამენტურ ელემენტებსა და აბსტრაქციის შესაძლებლობებს. მან დაამტკიცა, რომ ღრმა მხატვრული გამოხატვა შეიძლება წარმოიშვას არა გრანდიოზული ჟესტებიდან, არამედ ფორმისა და ფერის ჩუმ, დაჟინებული კვლევისგან.
